Uitlokkende factoren

Door Anneke van de Kieft

Help, mijn psoriasis wordt erger!

Psoriasis kan op een goede (of eigenlijk kwade) dag zomaar ontstaan. Lange tijd blijft het wellicht bij een paar plekjes en dan opeens, zonder dat je begrijpt waarom, komen er overal vlammende plekken opzetten. Het verloop van de ziekte is onvoorspelbaar en genezing is vooralsnog niet mogelijk. Welke factoren spelen een rol bij het verergeren van psoriasis? En wat kunt u doen om het te verbeteren?

Eerst een paar feiten op een rij. Eén op de vijftig Nederlanders heeft psoriasis. Dat is 2% van de bevolking. Psoriasis is een van de meest voorkomende huidaandoeningen ter wereld. Circa 70% heeft een milde vorm, circa 30% een matige tot ernstige vorm (meer dan 3% van het lichaam is dan aangedaan). Psoriasis kan op iedere leeftijd ontstaan, maar er zijn twee piekmomenten: de leeftijd van 16-22 jaar (type 1 genoemd – het lijkt erop dat erfelijkheid hier een grotere rol speelt) en 57-60 jaar (type 2, waarbij de erfelijkheid een minder grote rol speelt). Ongeveer 10-15% krijgt psoriasis voor zijn tiende levensjaar, en zo’n 5-10% ontwikkelt naast psoriasis ook gewrichtsklachten: artritis psoriatica (vaak ontstaan deze gewrichtsklachten tussen het dertigste en vijftigste levensjaar). Als psoriasis in de familie voorkomt, is de kans groter dat een ander lid van de familie ook last krijgt van psoriasis.

Bij ongeveer 25% van de mensen met psoriasis treedt vaak een spontane verbetering op. Bij jonge kinderen is het verloop van de ziekte meestal minder heftig dan bij volwassenen. Ook is het zo dat bij kinderen psoriasis niet altijd wordt herkend: artsen zien de huidaandoening nogal eens aan voor het veelvoorkomende constitutioneel eczeem.

Ook al wordt er wereldwijd veel onderzoek verricht naar de oorzaken van psoriasis, de ziekte is op dit moment nog niet te genezen. Het verloop van de huidziekte kan grillig zijn. Het ene moment zijn er maar een paar vervelende plekjes, het volgende moment vlamt de psoriasis op.

De aandoening mag dan niet te genezen zijn, gelukkig is zij meestal wel goed te behandelen. De drie belangrijkste vormen van behandeling zijn: lokale behandelingen (behandelingen met een zalf, lotion of crème), lichttherapie (UVB- en PUVA-lichtbehandelingen, maar ook lasertherapie), en ten slotte medicijnen die op de een of andere manier in het lichaam worden gebracht - via de mond, een infuus of injecties. Tot deze laatste, systemische middelen behoren ook de nieuwe generatie medicijnen, de ‘biologicals’.

Psoriasis is in eerste instantie een erfelijke aandoening. Dat wil zeggen dat zij in aanleg aanwezig is (in de genen ligt opgeslagen). Omgevingsfactoren, zowel interne als externe, zorgen ervoor dat de huidaandoening zich op enig moment openbaart dan wel dat de psoriasis (tijdelijk) verergert. Welke factoren zijn dit?

1. Beschadigde huid. De Duitser Heinrich von Köbner ontdekte meer dan een eeuw geleden iets opmerkelijks bij mensen met psoriasis. Als zij op de gezonde huid een (schaaf)wond kregen, ontstond daar vaak een psoriasisplek. Dit noemen we inmiddels het ‘Köbner-fenomeen’. Zo’n 25% van de mensen met psoriasis krijgt psoriasis op de plek van een wondje. Bij 75% heeft een beschadigde huid geen invloed.

2. Andere huidaandoeningen. Schimmelinfecties, eczeem of acne kunnen psoriasis aanwakkeren.

3. Infectieziekten. Ontstekingen waarbij bacteriën een grote rol spelen, kunnen psoriasis verergeren. Dit is vooral bekend bij infecties van streptokokken, een bepaald soort bacteriën. De streptokokkenbacteriën kunnen keelontstekingen, bronchitis, tandwortelontstekingen, galblaasontstekingen en ontstekingen van de urineweg veroorzaken. De ontstekingen kunnen vervolgens voor een uitbraak van allemaal kleine psoriasisplekjes zorgen. Gelukkig verdwijnen die plekjes vaak weer als de ontsteking over is. Ook een HIV-infectie kan een negatieve invloed hebben op ernstige vormen van psoriasis. Het afweersysteem vermindert door de HIV en dit kan nadelige gevolgen hebben voor de psoriasis.

4. Geneesmiddelen. Er zijn geneesmiddelen waarmee u voorzichtig moet zijn als u psoriasis hebt. Als u met vakantie gaat naar een land waar malaria heerst, moet u eerst met uw arts overleggen welk middel u kunt slikken tegen malaria. Niet alles is geschikt. Mensen met hartproblemen of hoge bloeddruk krijgen vaak bètablokkers voorgeschreven. Ook daar kan niet iedereen met psoriasis tegen. Aan patiënten met heftige stemmingsschommelingen schrijven artsen vaak lithiumcarbonaat voor, eveneens een middel dat voor verergering van de klachten kan zorgen. Verder moet u bij pijnstillers en ontstekingsremmers even met uw arts of apotheker overleggen welk middel voor u geschikt is. Ibuprofen, een zogenaamde NSAID, is waarschijnlijk minder geschikt om te slikken dan bijvoorbeeld paracetamol.

5. Roken en drinken. Uit een onderzoek uit 2000 kwam naar voren dat mensen met psoriasis meer drinken en roken. We weten natuurlijk allemaal dat deze twee genotmiddelen slecht zijn voor de gezondheid. Vooral roken lijkt een nadelige invloed te hebben op psoriasis. Onderzoeken naar de relatie tussen alcohol en psoriasis geven minder duidelijke uitkomsten. En een glaasje wijn op zijn tijd kan natuurlijk ook ontspannend werken!

6. Stress. Hevige stress is voor niemand goed, maar bij ongeveer 40% van de mensen met psoriasis kan grote psychische spanning de ziekte verergeren of zelfs opwekken. Het vervelende is dat de aandoening zelf ook stress kan veroorzaken. Iemand die zich zorgen maakt over de onvoorspelbaarheid van zijn psoriasis, of het slecht kan accepteren als er lelijke plekken op de huid verschijnen, kan daarvan in de stress schieten.

7. Klimaat. Veel mensen met psoriasis geven aan dat ze in de winter meer last hebben van hun huid. We zetten binnen de verwarming lekker hoog, met als gevolg dat de vochtigheid in huis erg laag is. En droogte vergroot de kans op een droge en jeukerige huid.

8. Douchen/baden. Vermijd heet en te lang douchen of baden. Ook hiervan droogt de huid te veel uit.

9. Hormonen. Veranderingen in de hormoonhuishouding, in de puberteit maar meer nog in de overgang (menopauze en penopauze), kunnen van invloed zijn op psoriasis. Hoe het precies zit is niet helemaal bekend, want bij de een verbetert de psoriasis, terwijl bij de ander de klachten toenemen. Dit geldt ook tijdens de zwangerschap.

Om uw huid- en eventuele reumaklachten te verminderen, kunt u zich in eerste instantie natuurlijk onder behandeling stellen van een dermatoloog of uw huisarts. Omdat psoriasis (nog) niet te genezen is, is het des te belangrijker om een huisarts of dermatoloog te hebben in wie u vertrouwen hebt. De meeste artsen overleggen tegenwoordig met hun patiënten wat de meest geschikte behandeling is. Dat verschilt immers van persoon tot persoon. Voor mensen met psoriasis is het in ieder geval belangrijk om goed geïnformeerd te zijn over mogelijke behandelingen.

Wat is er nog meer mogelijk om klachten te verminderen? Een reumatoloog antwoordde eens op de vraag wat je als patiënt kon doen om erger te voorkomen: ‘Vermijd stress’. Het is misschien makkelijker gezegd dan gedaan, maar het is verstandig om ongezonde spanningen zo veel mogelijk te voorkomen. Als de stress mede bepaald wordt door de zorgen over de ziekte en het verloop ervan, dan kan het zinvol zijn om eens met een psycholoog te praten of contact te zoeken met lotgenoten, bijvoorbeeld via de Psoriasis Vereniging Nederland. U hebt dan wel psoriasis, maar u bent het daarom nog niet!

Veel patiënten melden dat de conditie van hun huid verbetert tijdens vakanties of een verblijf in een kuuroord aan zee. De combinatie van zonlicht, zout water en rust kan (tijdelijk) wonderen doen. Informeer bij uw verzekeraar of een verblijf in een kuuroord vergoed wordt.

Bekend is dat mensen heel verschillend met hun psoriasis omgaan, ook als hun huid in dezelfde mate is aangedaan. De een wordt somber van het feit dat je zomers altijd lange mouwen en broeken ‘moet’ aantrekken. De ander trekt zich niets van zijn omgeving aan en loopt lekker rond in een korte broek en een mouwloos T-shirt. Misschien kan iemand die er zo luchtig mee omgaat tot voorbeeld dienen. Met andere woorden: u kunt ook proberen om de zaak eens van een andere (lichtere) kant te bekijken. Bovendien: na een periode waarin de psoriasis heftig is, volgt vaak een periode waarin de huid weer wat rustiger is...

terug