> > >

Lokale behandelingen

Behandelmethoden

Als uw huisarts of huidarts (dermatoloog) u vertelt dat u psoriasis heeft, is vaak de eerste vraag die bij u opkomt of er een afdoende middel tegen deze aandoening is. Het antwoord hierop is helaas ‘nee’. Het geneesmiddel voor psoriasis is nog steeds niet ontdekt. Artsen kunnen u dus niet van uw psoriasis afhelpen. Gelukkig is psoriasis wel goed te behandelen. Eer zijn drie vormen van behandeling, te weten: lokale behandelingen (met zalven die medicijnen bevatten), lichtbehandelingen en systemische behandelingen (met medicijnen die u moet slikken). Uw behandelend arts schrijft altijd een therapie voor die gebaseerd is op de toestand van uw huid en op het type van uw psoriasis. Ook zal hij uw ervaringen met een eerdere behandeling meenemen in de therapiekeuze en hoeveel tijd u kunt en wilt besteden aan de behandeling.

Deze folder is bedoeld voor mensen met psoriasis die meer willen weten over lokale behandelingen. We vertellen eerst wat over de huid en wat psoriasis eigenlijk is. Daarna leggen we uit wat een lokale behandeling is en beschrijven we de behandelingen met koolteer, ditranol, corticosteroïden en calcipotriol. Ook vertellen we wat u over de werking van occlusie, over de behandeling van psoriasis op de hoofdhuid en over combinatietherapieën.
De folder lokale behandelingen bij psoriasis is de eerste uitgave in de reeks over de verschillende behandelingsvormen. De Psoriasis Vereniging Nederland geeft deze reeks uit. De tweede uitgave gaat over lichtbehandelingen en de derde uitgave over systemische behandelingen. U kunt deze folders opvragen bij de PVN via de Huid-Infolijn. Meer informatie over de PVN en het adres en telefoonnummers vindt u achter in deze folder.

ONZE HUID
Onze huid is opgebouwd uit drie lagen. De opperhuid is de bovenste laag van de huid en die zien we dus. De opperhuid bestaat uit huidcellen die langzaam afsterven en zo de hoornhuid vormen. Er ontstaan ook weer nieuwe cellen en iedereen krijgt zo één keer per maand een nieuwe huid. Onder de opperhuid zit de lederhuid. Dit is de dikste laag en hierin liggen bloedvaatjes, haarzakjes, zweetkliertjes en zenuwen. De derde en onderste laag is het onderhuids bindweefsel met vetcellen. Het is een isolatielaag die warmte vasthoudt.
De huid is het grootste orgaan van ons lichaam. Het is een soepel, elastisch weefsel dat de barrière vormt tussen de buitenwereld en de rest van ons lichaam. De huid beschermt ons tegen indringers van buitenaf, zoals virussen, bacteriën, infecties en schimmels. Hij beschermt ons ook tegen ultraviolette straling. De huid is als het ware een natuurlijke jas. Daarnaast regelt de huid door de bloedvaatjes en zweetkliertjes de transpiratie, de temperatuur en de vochtigheid van ons lichaam. Als we het bijvoorbeeld warm hebben, zetten de bloedvaatjes in de huid uit om die warmte kwijt te raken. De huid wordt dan rood. Er zijn zweetkliertjes in de huid dier ervoor zorgen dat we afkoelen als we het warm hebben. Als we het koud hebben, trekken de bloedvaatjes samen om warmte vast te houden. De huid wordt dan bleek. In de huid zijn miljoenen kleine zenuwvezeltjes die van de hersenen via het ruggenmerg helemaal tot de bovenste laag van de huid lopen. Daardoor kunnen we warmte, kou en pijn voelen. Voelen is een andere belangrijke functie van de huid.

WAT IS PSORIASIS EIGENLIJK?
Psoriasis is een chronische huidaandoening die voorkomt bij mannen en vrouwen, jong en oud. Meer dan 300.000 mensen in Nederland hebben psoriasis. Psoriasis kenmerkt zich door rode plekken op de huid die vaak bedekt zijn met witte schilfers. Bij de meeste mensen de plekken op ellebogen, knieën en hoofdhuid (psoriasis vulgaris). Bij psoriasis is het normale proces van huidvernieuwing verstoord. De huidcellen groeien zevenkeer zo snel als normaal en krijgen niet de kans om volledig uit te groeien. Als deze onrijpe huidcellen de hoornlaag bereiken, zien ze er uit als witte schilfers die op de huid plakken. De huid raakt geïrriteerd door die versnelde celdeling en in de psoriasisplekken doen zich kleine ontstekingen voor. Daardoor wordt de huid dik en rood. Veel mensen hebben ook last van jeuk.

Er zijn verschillende vormen van psoriasis: de meest voorkomende vorm is psoriasis vulgaris. Bij psoriasis guttata zitten er over het hele lichaam talrijke druppelgrote plekjes en bij pustuleuze psoriasis puistjes (pustels). Soms doen de nagels (psoriasis unguium) en de gewrichten (artritis psoriatica) mee.
Zoals gezegd is psoriasis nog niet te genezen, maar wel goed te behandelen. We beschrijven nu voor u de derde stap in de behandeling van psoriasis: de lichtbehandelingen.

LOKALE BEHANDELINGEN
Lokale behandelingen zijn de eerste stap in de behandeling van psoriasis. De huidarts schrijft een behandeling met een zalf, crème of lotion voor als u een lichte vorm van psoriasis heeft. Een behandeling met één van deze middelen remt de versnelde celdeling van de huid en vermindert de jeuk. Een nader effect is dat de uiterlijke verschijnselen van psoriasis, de schilfers en roodheid, ook verminderen. Een lokaal middel maakt uw huid rustiger. Lokale behandelingen zijn behandelingen met de minste bijwerkingen. Het voordeel van lokale middelen is dat u alleen de aangedane huid behandelt en niet de gezonde huid. Het nadeel ervan is dat smeren bewerkelijk is en dat de verschillende middelen soms vlekken op kleding en beddengoed geven.
Lokale middelen bestaan altijd uit een basisstof (zalf, crème of lotion), een actieve werkzame stof en toevoegingen, zoals conserveringsmiddelen. Actieve werkzame stoffen zijn koolteer, ditranol, corticosteroïden en calcipotriol.

We beschrijven nu de verschillende actieve werkzame stoffen die in een zalf, crème of lotion zitten.

KOOLTEER
Het oudste lokale middel in de behandeling van psoriasis is koolteer. Het is een effectief middel, maar artsen schrijven het tegenwoordig door de vele nadelen niet veel meer voor. Er zijn wel enkele teermiddelen die cosmetisch acceptabel zijn voor de behandeling van psoriasis op de hoofdhuid.

Men maakt koolteer uit gezuiverde steenkool. Het middel helpt tegen jeuk en ontstekingen van de huid. Koolteer is er in de vorm van een zalf, crème, lotion of shampoo. De zalf en crème gebruikt u voor de aangedane plekken en de lotion gebruikt u voor de hoofdhuid. Met de shampoo kunt u uw haar wassen.
Bij een behandeling met koolteer brengt u één keer per dag de teer aan op de psoriasisplekken. Na 10 tot 15 minuten wast u het middel er weer af. Een nadere manier is dat u de koolteer een nacht laat zitten en dat u het middel pas de volgende ochtend weer afwast. Voor het effect is dit de beste manier, want de koolteer heeft zo langer contact met de psoriasisplekken.
Bekende bijwerkingen van koolteer zijn huidirritatie (een branderig gevoel) en het gevoeliger worden van de huid voor licht. Een ander nadeel is dat u de koolteer nauwkeurig moet aanbrengen op de plekken en dat het afwassen u veel tijd kost. Ook is de geur onaangenaam en verder maakt koolteer vlekken op de huid, de kleding en het beddengoed.

Stofnaam	Merknaam
houtteer	Sicderma
koolteer	koolteerpasta FNA Solution corbonis detergens
koolteer/allantoïne	Alphosyl*
koolteer/menthol	Denorex Rx (shampoo)

* geschikt voor het behandelen van de hoofdhuid

DITRANOL
Al sinds het begin van de vorige eeuw is ditranol een effectief middel voor mensen die al een langere tijd psoriasis hebben. Artsen schrijven het middel niet voor bij mensen die pas psoriasis hebben. Ditranol is een synthetische stof die afgeleid is van chrysophaanzuur. Deze stof is afkomstig van de ararolaboom en rabarber. Het remt de groei van de onrijpe huidcellen en zorgt voor het loslaten van de schilfers van de hoornlaag. Het middel is verkrijgbaar in een crème en de hoeveelheid verwerkte ditranol varieert van 0,1% tot 0,5%. Vaak wordt ditranol op recept van de dermatoloog samengesteld door de apotheek. Aan het begin van de behandeling gebruikt u meestal een lage concentratie en geleidelijk verhoogt uw arts die. Dit moet nauwkeurig gebeuren, want als de concentratie te laag is, heeft het middel geen effect. Als de concentratie te hoog is, zorgt het middel voor verbrandingsplekken op de huid.
De crème brengt u één keer per dag spaarzaam op de aangetaste huid aan en masseert u het voorzichtig in. Het is belangrijk dat de ditranol niet op de gezonde huid komt, omdat u dan last krijgt van irritaties. Ook mag het middel absoluut niet bij uw ogen komen. Bij de korte contacttherapie laat u de crème 10 tot 30 minuten (per dag vijf minuten oplopend) inwerken. Daarna wast u de crème van uw huid af. U kunt daarvoor het beste een zeep met een PH waarde van 5,5 gebruiken. Deze waarde is gelijk aan die van de gezonde huid. De huidarts kan ook een lager geconcentreerde crème voorschrijven die u ’s nachts laat intrekken en de volgende dag weer afwast. Het is belangrijk dat u bij een behandeling met ditranol nauwgezet de aanwijzingen van uw arts opvolgt. Als u dit niet doet, kunnen er bijwerkingen optreden. Hoe lang een behandeling duurt, is afhankelijk van de ernst van uw psoriasis.
Ditranol is een betrekkelijk veilig middel. U mag het niet gelijktijdig gebruiken met corticosteroïden. Ook als u gestopt bent met het smeren van corticosteroïden, is het belangrijk dat u uw arts hierover informeert. Corticosteroïden kunnen namelijk ook dan nog invloed hebben op het effect van een behandeling met ditranol.

Stofnaam	Merknaam
Ditranol*	Psoricreme

* Andere benamingen voor Ditranol zijn anthraline (Amerikaans) en cignoline (Duits)

CORTICOSTEROÏDEN
De ontdekking van corticosteroïden aan het begin van de jaren zestig is een belangrijke ontwikkeling geweest in de behandeling van psoriasis. Ze zijn makkelijk toepasbaar en zijn bovendien kleur- en reukloos. Corticosteroïden worden het meest toegepast bij lokale behandelingen.
Het zijn stoffen die afgeleid zijn van het natuurlijke hormoon van de bijnierschors. Ze remmen de ontstekingen, bevorderen de afschilfering van de huid en daardoor vermindert de jeuk.
Corticosteroïden zijn onderverdeeld in de klasse 1 tot en met 4. De sterkte van de werkzame stof in klasse 1 is het laagst en in klasse 4 het hoogst. Klasse 1 en 2 zijn geschikt om op alle lichaamsdelen te gebruiken. De sterkere klasse 3 en 4 mag u niet smeren op gevoelige lichaamsdelen, zoals het gezicht, in de huidplooien en op de geslachtsorganen. Bij volwassenen schrijven artsen klasse 2 tot en met 4 voor, bij kinderen onder de twee jaar klasse 1, eventueel klasse 2, en bij kinderen boven de twee jaar klasse 1 en 2, eventueel klasse 3. Aan het begin van de behandeling bepaalt uw arts op basis van de ernst van uw psoriasis met welke klasse u moet beginnen. Meestal begint u met een lage klasse. Bij onvoldoende resultaat kiest uw arts voor een hogere klasse. Hij kiest ook voor een hogere klasse als er bij langdurig gebruik een bepaalde gewenning optreedt waardoor het middel minder goed werkt.
Corticosteroïden zijn verkrijgbaar in zalven, crèmes en lotions. Zalven zijn vet, maar zeer effectief. Crèmes voelen droger aan en zijn cosmetisch prettiger in het gebruik. Lotions zijn vloeibaar en geschikt voor de hoofdhuid.
Aan het begin van een behandeling smeert u meestal één tot drie weken één keer per dag, elke dag, de plekken in. Als het middel werkt, dan stopt u enkele weken en smeert u uw huid in met een neutraal middel. Na deze beginfase gaat u over naar de onderhoudsfase. Dan smeert u drie dagen achter elkaar één keer per dag de plekken in en daarna doet u dit drie dagen niet. Een onderhoudsfase duurt altijd langer en daardoor is de kans op bijwerkingen groter. Het insmeren van de psoriasisplekken moet zorgvuldig gebeuren. Het is belangrijk dat u het middel niet op de gezonde huid smeert, maar dun aanbrengt op de plekken. Dik smeren betekent namelijk niet dat het middel dan beter werkt. U mag niet meer dan de maximale hoeveelheid van 100 gram per week gebruiken (dosering is afhankelijk van de klasse). Het is belangrijk dat u zich hieraan houdt, want bij het overschrijden van de maximale hoeveelheid komen er teveel hormonen in de bloedbaan terecht en die bereiken dan de bijnierschors. Het gevolg zou kunnen zijn dat de bijnierschors dan stopt met werken. Als u stopt met corticosteroïden herstelt de bijnierschors zich weer. Een bekende bijwerking van corticosteroïden is dat bij regelmatig gebruik de huid dunner wordt en dat er huidstriemen, vaatverwijdingen en huidbloedingen kunnen ontstaan.

klasse	werkzame stoffen	merknaam
I	Hydrocortisonacetaat	Hydrocortison FNA
	Hydrocortison	Hydrocortison FNA
II	Hydrocortisonbutyraat	Locoid
	Triamcinolonacatonide	Delphi
	Triamcinolonacatonide 0,1%	Synalar
	Fluocinolonacetonide	Decoderm
	Fluprednideenactetaat	Ultralan
	Fluocortolon	Emovate
	Clobetasonbutyraat	Locacorten
	Flumetasonpivalaat	Nerisona
III	Diffucortolonvaleraat	Celestoderm
	Betamethasonvaleraat	Betnelan
	Halomethason	Sicorten
	Betamethasondipropionaat	Diprosone
	Betamethasondipropionaat 0,05%	Diprosone
	Fluocinonide	Topsyne
	Budesonide	Preferid
	Desoximetason	Topicorte
	Fluocinolonacetonide 0,25	Synalar Forte
	Betamethasondipropionaat	Diprolene
IV	Betamethasondipropionaat 0,05%	Diprosone
	Clobetasolpropionaat	Dermovate

CALCIPOTRIOL
Calcipotriol is voor het eerst op de markt gebracht in 1992. Het middel werkt goed bij minder ernstige vormen van psoriasis. Het is kleur- en reukloos en makkelijk toepasbaar. Calcipotriol werkt even goed als de andere lokale middelen, maar heeft minder bijwerkingen.
Het is een synthetische stof die is afgeleid van vitamine D. Calcipotriol remt de celdeling in de huid af. Het middel bevordert het uitrijpen van de nieuwe huidcellen en heeft een gunstig effect op de ontstekingen in de huid.
Calcipotriol is verkrijgbaar in een zalf, crème en lotion. De vettige zalf helpt tegen de schilfering en schraalheid van de huid. De zalf kan vlekken in uw kleding maken. Sommige mensen trekken na het insmeren dan ook een oude pyjama of zalfpak aan. De crème werkt minder goed, maar u kunt de crème goed afwisselen met de zalf: u gebruikt dan ’s ochtends de crème en ’s avonds de zalf. De lotion kunt u goed gebruiken voor psoriasis op de hoofdhuid. Helaas vergoeden ziektekostenverzekeraars de lotion (nog) niet.
Om een goed resultaat te krijgen, kunt u het beste de calcipotriol twee keer per dag dun aanbrengen op de plekken. Minder smeren levert een minder goed resultaat op. Binnen één of twee weken neemt de schilfering af en zijn de plekken minder dik. Hierdoor lijken de plekken roder en denkt u misschien dat de psoriasis verergert. Meestal is dit niet zo. Als u doorgaat met de behandeling neemt de roodheid af. Na zes tot acht weken is het resultaat optimaal. Daarna kunt u in overleg met uw arts stoppen met de calcipotriol of het gebruik ervan verminderen. Na het stoppen van de behandeling kan uw psoriasis wel weer terug komen.
De meeste mensen ondervinden geen hinderlijke bijwerkingen van het middel. Sommige mensen hebben last van jeuk, een branderig gevoel of roodheid. Meestal is dit maar tijdelijk. Als u per week meer dan 100 gram calcipotriol smeert, kan het kalkgehalte van het bloed te hoog worden. Hierdoor kunt u last krijgen van misselijkheid, verstoppingen, een gebrek aan eetlust en sufheid.
Zowel de zalf als de crème mag u niet in uw gezicht gebruiken, want dat kan irritatie geven. Daarom is het verstandig om na het insmeren van de psoriasisplekken altijd uw handen te wassen.
Calcipotriol is nog maar kort op de markt en er zijn nog onvoldoende onderzoeken gedaan naar mogelijke schadelijke effecten tijdens de zwangerschap. Over de wisselwerking tussen calcipotriol en zonlicht of UV-licht is ook nog onvoldoende kennis en het is beter om na het smeren niet uitgebreid te zonnen of onder de hoogtezon te gaan. Als er bij het gebruik van calcipotriol een bijwerking optreedt die niet in deze folder staat, dan is het verstandig om dit met uw behandelend arts of apotheker te bespreken.

Stofnaam	Merknaam
Calcipotriol	Daivonex

OCCLUSIE
Occlusie betekent afsluiten. Occlusie bij psoriasis is dat u de plekken – nadat ze zijn ingesmeerd – afsluit met een verband. Deze methode werkt heel goed bij hardnekkige psoriasisplekken. Vroeger gebruikte men hiervoor plastic. Nu is er een speciaal verband dat beter blijft zitten en continu de werkzame stof afgeeft aan uw psoriasisplek. Occlusie kunt u toepassen met smeersels zoals corticosteroïden en calcipotriol.
Occlusie is een dun en transparant verband dat uit twee lagen bestaat. De toplaag is half doorlaatbaar. Van binnenuit gaan water- en gasdampen wel naar buiten toe, maar water en bacteriën kunnen niet naar binnen. De onderste laag zorgt dat het verband op zijn plaats blijft zitten door een plaklaag. Het werkt als plakband. Het bijzondere van deze laag is dat het de zalf of crème opslaat. Zolang het verband op de huid zit, geeft het continu de werkzame stoffen van de zalf of crème af aan de psoriasisplek. Gemiddeld blijft het verband drie tot vijf dagen zitten. U kunt er gewoon mee douchen.
Het grote voordeel van deze methode is dat het makkelijk aan te brengen is en dat het een lange tijd kan blijven zitten. Occlusie is effectief en tijdbesparend. Bij het dagelijks functioneren merkt u nauwelijks iets van het aangebrachte verband. Deze methode is geschikt voor een aantal psoriasisplekken en niet voor het hele huidoppervlakte.
Occlusie is verkrijgbaar op recept en ziektekosten verzekeraars vergoeden het.

Merknaam

Actiderm

Comfeel Derma Cover

Tegaderm

BEHANDELING VAN DE HOOFDHUID
Lotions en crèmes zijn goed te gebruiken bij het behandelen van psoriasis op de hoofdhuid. Zalven zijn te vet en daardoor moeilijk te verwijderen. Koolteer, ditranol, corticosteroïden (klasse 2 en 3) en calcipotriol zijn geschikt voor de hoofdhuid. Een lotion zit in een flesje met een tuitje eraan, waardoor het makkelijk aan te brengen is op de hoofdhuid. Bij het gebruik van een crème trekt u eerst een scheiding met een kam en dan smeert u een dun laagje op de huid. Om de werkzame stof beter in de huid te laten trekken, kunt u uw hoofdhuid met een plastic douchekapje afdekken. Na enkele uren of na een nacht haalt u met een stofkam voorzichtig de losgeweekte schilfers weg. Daarna masseert u de teershampoo in het natte haar en laat het enige tijd intrekken. Na het uitwassen herhaalt u dit nog een keer. Tijdens de behandeling kan de hoofdhuid gaan tintelen. Het is belangrijk dat u uw haar goed uitspoelt. Het behandelen van de hoofdhuid kunt u één of twee keer per week herhalen.
Als u ditranol gebruikt voor uw hoofdhuid, wast u eerst uw haar en droogt u het. Daarna brengt u pas de crème aan. Eerst trekt u een scheiding in uw haar en dan smeert u dun uw hoofdhuid in. U laat het een nacht intrekken en de volgende dag wast u opnieuw uw haar met een teershampoo.

COMBINATIETHERAPIEËN
Psoriasis kan behandeld worden met een zalf, licht of met een medicijn. Hoe ernstiger de psoriasis is, hoe sterker de therapie en hoe meer kans op bijwerkingen. Het voordeel van combinatietherapieën is dat ze de afzonderlijke behandelingsduur verkorten en daardoor de kans op bijwerkingen verkleinen. Bovendien versterken de therapieën elkaar en zijn ze daardoor effectiever.
Soms schrijven artsen lokale behandelingen in combinatie met elkaar voor. U wisselt dan bijvoorbeeld een hormoonzalf (corticosteroïd) af met een calcipotriolzalf. Als u ernstige psoriasis heeft, dan kan uw arts een combinatie voorschrijven van een lokaal middel met lichttherapie of met een medicijn dat u moet slikken.

TOT SLOT
In deze folder hebben wij u meer verteld over de verschillende lokale behandelingen bij psoriasis. Als u hierover nog vragen heeft, kunt u die het beste aan uw behandelend arts. Aarzel niet om informatie te vragen. Het is tenslotte uw lichaam.

DE PVN
De PVN is een belangenorganisatie van en voor mensen met psoriasis. De PVN bevordert het lotgenotencontact, geeft voorlichting over psoriasis in de breedste zin van het woord en behartigt de belangen van mensen met psoriasis. De PVN heeft een aantal afdelingen in het land. Deze afdelingen organiseren verschillende activiteiten voor de leden zoals lotgenotenbijeenkomsten en voorlichtingsavonden.

De PVN beschikt over een landelijk secretariaat met een aantal vaste medewerkers in Den Haag. Als u bijvoorbeeld met de Huid-Infolijn belt, krijgt u één van deze medewerkers aan de lijn. Bij hen kunt u altijd terecht voor advies en informatie over psoriasis. U vindt die informatie ook in Psoriasis, het tweemaandelijks blad van de PVN, en in de andere folders van de PVN. Via de Huid-Infolijn kunt u die aanvragen. U kunt daar ook de adressen en telefoonnummers van de afdelingen van de PVN opvragen.

U kunt lid worden van de PVN door te schrijven naar het landelijk secretariaat. U kunt ons ook bellen via de Huid-Infolijn. De PVN is te vinden op internet: www.pvnnet.nl

Psoriasis Vereniging Nederland
Bezoekadres: 2e Joan Maetsuyckerstraat 257 - 2593 ZJ ’s-Gravenhage
Postadres:    Postbus 93208 - 2509 AE Den Haag
Telefoon:      (070) 38 36 443
Fax:             (070) 38 35 943
E-mail:         secretariaat@pvnnet.nl
Internet:      www.pvnnet.nl