Home >   Folders van de PVN >   Lichtbehandelingen >  

Lichtbehandelingen bij psoriasis

Behandelmehoden

Als uw huisarts of huidarts (dermatoloog) u vertelt dat u psoriasis heeft, is vaak de eerste vraag die bij u opkomt of er een afdoende middel tegen deze aandoening is. Het antwoord hierop is helaas ‘nee’. Het geneesmiddel voor psoriasis is nog steeds niet ontdekt. Artsen kunnen u dus niet van uw psoriasis afhelpen. Gelukkig is psoriasis wel goed te behandelen. Eer zijn drie vormen van behandeling, te weten: lokale behandelingen (met zalven die medicijnen bevatten), lichtbehandelingen en systemische behandelingen (met medicijnen die u moet slikken). Uw behandelend arts schrijft altijd een therapie voor die gebaseerd is op de toestand van uw huid en op het type van uw psoriasis. Ook zal hij uw ervaringen met een eerdere behandeling meenemen in de therapiekeuze en hoeveel tijd u kunt en wilt besteden aan de behandeling.

Deze folder is bedoeld voor mensen met psoriasis die meer willen weten over lichtbehandelingen. We vertellen eerst wat over de huid en wat psoriasis eigenlijk is. Daarna leggen we uit wat ultraviolette straling is en beschrijven we de lichtbehandeling met UVB, PUVA en de Smalspectrum-UVB belichting. We geven u tevens een aantal praktische tips als u een lichtkuur gaat volgen.
De folder lichtbehandelingen bij psoriasis is de tweede uitgave in de reeks over de verschillende behandelingsvormen. De Psoriasis Vereniging Nederland geeft deze reeks uit. De eerste uitgave gaat over lokale behandelingen en de derde uitgave over systemische behandelingen. U kunt deze folders opvragen bij de PVN via de Huid-Infolijn. Meer informatie over de PVN en het adres en telefoonnummers vindt u achter in deze folder.

ONZE HUID
Onze huid is opgebouwd uit drie lagen. De opperhuid is de bovenste laag van de huid en die zien we dus. De opperhuid bestaat uit huidcellen die langzaam afsterven en zo de hoornhuid vormen. Er ontstaan ook weer nieuwe cellen en iedereen krijgt zo één keer per maand een nieuwe huid. Onder de opperhuid zit de lederhuid. Dit is de dikste laag en hierin liggen bloedvaatjes, haarzakjes, zweetkliertjes en zenuwen. De derde en onderste laag is het onderhuids bindweefsel met vetcellen. Het is een isolatielaag die warmte vasthoudt.
De huid is het grootste orgaan van ons lichaam. Het is een soepel, elastisch weefsel dat de barrière vormt tussen de buitenwereld en de rest van ons lichaam. De huid beschermt ons tegen indringers van buitenaf, zoals virussen, bacteriën, infecties en schimmels. Hij beschermt ons ook tegen ultraviolette straling. De huid is als het ware een natuurlijke jas. Daarnaast regelt de huid door de bloedvaatjes en zweetkliertjes de transpiratie, de temperatuur en de vochtigheid van ons lichaam. Als we het bijvoorbeeld warm hebben, zetten de bloedvaatjes in de huid uit om die warmte kwijt te raken. De huid wordt dan rood. Er zijn zweetkliertjes in de huid dier ervoor zorgen dat we afkoelen als we het warm hebben. Als we het koud hebben, trekken de bloedvaatjes samen om warmte vast te houden. De huid wordt dan bleek. In de huid zijn miljoenen kleine zenuwvezeltjes die van de hersenen via het ruggenmerg helemaal tot de bovenste laag van de huid lopen. Daardoor kunnen we warmte, kou en pijn voelen. Voelen is een andere belangrijke functie van de huid.

WAT IS PSORIASIS EIGENLIJK?
Psoriasis is een chronische huidaandoening die voorkomt bij mannen en vrouwen, jong en oud. Meer dan 300.000 mensen in Nederland hebben psoriasis. Psoriasis kenmerkt zich door rode plekken op de huid die vaak bedekt zijn met witte schilfers. Bij de meeste mensen de plekken op ellebogen, knieën en hoofdhuid (psoriasis vulgaris). Bij psoriasis is het normale proces van huidvernieuwing verstoord. De huidcellen groeien zevenkeer zo snel als normaal en krijgen niet de kans om volledig uit te groeien. Als deze onrijpe huidcellen de hoornlaag bereiken, zien ze er uit als witte schilfers die op de huid plakken. De huid raakt geïrriteerd door die versnelde celdeling en in de psoriasisplekken doen zich kleine ontstekingen voor. Daardoor wordt de huid dik en rood. Veel mensen hebben ook last van jeuk.

Er zijn verschillende vormen van psoriasis: de meest voorkomende vorm is psoriasis vulgaris. Bij psoriasis guttata zitten er over het hele lichaam talrijke druppelgrote plekjes en bij pustuleuze psoriasis puistjes (pustels). Soms doen de nagels (psoriasis unguium) en de gewrichten (artritis psoriatica) mee.
Zoals gezegd is psoriasis nog niet te genezen, maar wel goed te behandelen. We beschrijven nu voor u de derde stap in de behandeling van psoriasis: de lichtbehandelingen.

LICHTBEHANDELINGEN
Lichtbehandelingen zijn de tweede stap in de behandeling van psoriasis. De huidarts schrijft een lichtbehandeling voor als lokale behandelingen niet (meer) helpen. Hij schrijft een lichtbehandeling voor bij een uitgebreidere vorm van psoriasis: meestal als meer dan 20% van het lichaamsoppervlak is aangedaan. Lichtbehandelingen zijn behandelingen met (kunstmatig) ultraviolet licht (UVB en UVA). Er zijn verschillende lichtbehandelingen mogelijk waarbij het hele lichaam wordt belicht of delen ervan.
UVB-lichtbehandeling
UVB-thuisbehandeling
PUVA-behandeling
Smalspectrum-UVB
Dagbehandeling in een dagbehandelingcentrum
Combinatietherapieën (lichtbehandeling met zalf of medicijn)
Zonlichtkuur aan de Dode Zee in Israël (hierover is een aparte folder beschikbaar).

Wat is ultraviolette straling?
Veel mensen met psoriasis ervaren dat hun plekken door de zon verminderen. De zon straalt zijn zonnestralen in verschillende golflengtes uit. Deze golflengtes duiden we aan met het begrip nanometer.
Een klein deel van de golflengtes noemen we ultraviolet (UV). Ultraviolette straling kunnen we niet zien. Er zijn verschillende soorten ultraviolette straling, namelijk Ultraviolet A (UVA), Ultraviolet B (UVB) en Ultraviolet C (UVC). Dit onzichtbare licht is belangrijk voor ons. UV zorgt bijvoorbeeld voor de aanmaak van vitamine D (nodig voor stevige botten). UV heeft bovendien een gunstig effect op psoriasis en vooral UVB. UVA alleen werkt nauwelijks op psoriasis. Wel krijgt u er een bruine kleur van.
Om het gunstige effect van het zonlicht op psoriasis na te bootsen, werd er in de medische wereld gezocht naar kunstmatige lichtbronnen voor de behandeling van psoriasis. Met UVB-lichtbehandelingen is het indertijd begonnen. In de twintiger jaren schreven Amerikaanse artsen al UVB-lichttherapie voor. In de zeventiger jaren is de PUVA-therapie ontwikkeld. Deze behandeling was indertijd een grote doorbraak in de behandeling van psoriasis.

UVB-LICHTBEHANDELINGEN
Het ultraviolette zonlicht heeft blijkbaar een gunstige werking op psoriasis. UV remt onder andere de versnelde celdeling waardoor de psoriasisplekken dunner worden. UVB helpt eigenlijk het beste tegen psoriasis. Bij een UVB-lichtbehandeling volgt u gedurende een aantal weken een lichtkuur onder speciale lampen. Voor een UVB-lichtbehandeling hoeft u niet opgenomen te worden in het ziekenhuis. U kunt een lichtkuur poliklinisch volgen in het ziekenhuis, in een dagbehandelingcentrum of bij u thuis met een speciaal UVB-toestel.
Bij een UVB-lichtbehandeling hoeft u geen medicijnen te slikken. De huidarts schrijft een kuur voor die gebaseerd is op de toestand van uw huid. Een lichtkuur bestaat uit zo’n 25 tot 30 behandelingen gedurende twee tot drie maanden. De meeste mensen hebben drie behandelingen per week nodig. Tijdens de lichtkuur wordt de huid in een opklimmend schema belicht. Uw huidarts houdt de totale dosis ultraviolette straling die u krijgt nauwkeurig bij. De belichting gebeurt in een lichtcabine waarin speciale UVB-lampen zijn gemonteerd die stralen uitzenden met een golflengte van 313 nanometer. Dit geeft namelijk het beste resultaat. U staat ontkleed met een brilletje op gedurende een aantal minuten in de cabine of u ligt op een soort zonnebank. Door de warmte van de lampen is het volgen van een lichtkuur wel eens zwaar. Sommige mensen ervaren het volgen van ee lichtkuur ook als een hinderlijke onderbreking van hun dagelijks leven. De gang naar het ziekenhuis of dagbehandelingcentrum kost gewoon tijd en die tijd moet u kunnen vrijmaken. Een alternatief is een thuisbehandeling met UVB-apparatuur (wel altijd onder begeleiding van een huidarts).
Na een UVB-lichtbehandeling is uw huid rustiger of bent u weer helemaal gaaf. Het is altijd moeilijk te zeggen hoe lang de psoriasis wegblijft. Soms schrijven huidartsen na een intensieve lichtkuur een ‘ onderhoudskuur’ voor. U moet dan onder eenmaal of tweemaal per week een behandeling volgen. U blijft dan onder controle bij uw huidarts. Een UVB-lichtbehandeling is niet bij alle vormen van psoriasis effectief. Bij mensen met nagelpsoriasis en pustuleuze psoriasis wekt deze lichtbehandeling niet goed. Zij moeten meestal een PUVA-behandeling volgen en daarvoor een medicijn slikken.

EVENTUELE RISICO’S
Een UVB-lichtbehandeling heeft weinig bijwerkingen. U hoeft er geen medicijnen voor de slikken en u hoeft ook niet uw huid en ogen een aantal uren na de lichtkuur te beschermen tegen het zonlicht (wat wel het geval is bij een PUVA-behandeling). U moet natuurlijk wel tijdens de behandeling een speciaal brilletje dragen ter bescherming van uw ogen. Ultraviolette straling is namelijk schadelijk voor de ogen en kan staar veroorzaken. Deze straling vergroot ook de kans op huidkanker van onder andere de genitalia bij de mannen na een behandeling met UVB of PUVA. Daarom adviseren artsen mannen ook altijd om tijdens een lichtbehandeling een strakke tangaslip te dragen. Verder is het goed om uw huid te verzorgen met een vette zalf zoals vaseline. Een behandeling met UVB droogt uw huid namelijk uit.
Op de langere termijn zijn er wel bepaalde risico’s. Bij teveel of te lange belichting is er een grotere kans op verbranding of een vervroegde veroudering van de huid en ook is er een groter kans op huidkanker. Hoe groot deze risico’s zijn, hangt af van uw huidtype, van de hoeveelheid bestralingen die u heeft gehad en van de voorgeschreven onderhoudskuur. Ander factoren zoals een eerdere behandeling met arsenicum of radiotherapie verhogen de genoemde risico’s.
Voor een UVB-behandeling hoeft u dus geen medicijnen te slikken, maar het is zeker verstandig om uw huidarts te vertellen welke andere medicijnen u gebruikt. Het is namelijk bekend dat een aantal bijwerkingen (bijvoorbeeld antibiotica en methotrexaat) bijwerkingen kunnen geven tijdens een lichtbehandeling.

UVB-THUISBEHANDELINGEN
UVB-belichtingsapparatuur kunt u huren bij verschillende organisaties waaronder de Stichting Thuiszorgtechnologie Nederland (STN). Deze stichting levert het door u gehuurde lichtpaneel bij u thuis af met het bijbehorende lichtschema. U huurt de apparatuur meestal zo’n acht weken en in die tijd belicht u uzelf iedere dag een aantal minuten zoals het lichtschema aangeeft. Het is belangrijk dat u zich aan dit schema houdt. De kans dat uw huid verbrandt is groter als u te lang of te vaak onder de belichtingsapparatuur staat. Maar te kort is ook niet goed omdat de lichtkuur dan weinig doet aan uw psoriasis. Het grote voordeel van UVB-thuisbehandeling is dat u zelf bepaalt wanneer u onder de lampen gaat.
Thuisbehandeling is alleen mogelijk in overleg met uw huidarts. Als uw huidarts thuisbehandeling voorschrijft, vraagt u hem dan om een verwijsbrief voor uw kostenverzekeraar. Als uw ziektekostenverzekeraar accoord gaat met de thuisbehandeling levert de STN bij u thuis het lichtpaneel af. Als u vragen heeft over de behandeling kunt u die stellen aan uw huidarts of aan een verpleegkundige van de Maatschap Begeleiding Extramurale Medische Technologie (BEM). Zij komen ook bij u thuis.
U kunt natuurlijk ook zelf een belichtingsunit kopen. Er zijn verschillende leveranciers in ons land. Het is belangrijk dat u uw voornemen om een dergelijk apparaat te kopen met uw huidarts bespreekt. Ook is het verstandig om informatie over de verschillende merken belichtingsapparatuur aan te vragen. Het aan te schaffen apparaat moet namelijk de juiste lampen (bijvoorbeeld Waldmann UV100 of de Philips 100W/TL-01 buis) en een goede tijdklok voor de juiste belichtingstijd hebben. Ook is het belangrijk dat u een beschermingsbrilletje voor de ogen erbij geleverd krijgt.
Er zijn ook kleinere speciale UVB-lampen in de handel voor de belichting van kleinere lichaamsdelen, zoals de handen en de voeten. Voor psoriasis op de behaarde hoofdhuid is er een speciale UVB-lichtkam ontwikkeld.
Als u de juiste apparatuur aanschaft, kunt u de kosten daarvan (aanschaf, stroomverbruik e.d.) opvoeren op uw belastingaangifte onder de noemer ‘Buitengewone Lasten’ door ziekte of handicap. Bij overname van gebruikte apparatuur is het belangrijk dat de lampen niet teveel ‘ overuren’ hebben gemaakt. Daardoor zijn ze namelijk minder effectief.

PUVA-LICHTBEHANDELINGEN
PUVA wil zeggen: een behandeling met langegolf ultraviolette straling (UVA) en met een medicijn (Psoraleen). Daarom noemt men deze behandeling PUVA. Artsen noemen PUVA vaak de fotochemotherapie. Deze therapie bestaat sinds de zeventiger jaren. Door de PUVA-therapie hoeven veel mensen met een uitgebreidere vorm van psoriasis niet meer in het ziekenhuis te liggen.
Een behandeling met PUVA is vooral geschikt voor mensen die niet of nauwelijks reageren op UVB licht. Ongeveer 70 tot 80% van de mensen met psoriasis vulgaris reageert goed op een PUVA-behandeling. Bij mensen met een andere vorm, zoals nagelpsoriasis, gewrichtspsoriasis (artritis psoriatica) of psoriasis op het behaarde hoofd, zijn de resultaten minder goed.
Bij een PUVA-behandeling moet u psoraleen slikken omdat UVA licht anders weinig doet op uw psoriasis. Psoraleen is een medicijn dat uw huid lichtgevoeliger maakt. De combinatie UVA-licht en psoraleen werkt wel goed op psoriasis. Tegenwoordig hoeft u geen psoraleen te slikken als u daar niet tegen kunt. Sommige mensen hebben namelijk last van misselijkheid, hoofdpijn en jeuk. Als u dit zegt tegen uw behandelend arts kan hij psoraleen voorschrijven dat u niet hoeft te slikken, maar aan het badwater (niet bij u thuis, maar in het behandelcentrum) toevoegt. Bij Bad-PUVA komt de psoraleen dan via het water in uw huid. Daarna stapt u de lichtcabine in.
Een PUVA-behandeling bestaat uit zo’n 20 tot 30 behandelingen gedurende twee tot drie maanden. De meeste mensen hebben drie of vier behandelingen per week nodig. Tijdens de lichtkuur wordt de huid in een opklimmend schema belicht. Dit gebeurt in een lichtcabine of op een soort zonnebank. Uw huidarts houdt de totale dosis ultraviolette straling die u krijgt nauwkeurig bij.
U neemt anderhalf uur voor de PUVA-behandeling het aantal voorgeschreven tabletten met psoraleen in (of u voegt dit toe aan het badwater). Door het slikken van psoraleen bent u gedurende acht uur veel gevoeliger voor licht. Daarom moet u de rest van de dag zoveel mogelijk uit de zon blijven. U moet vooral uw huid en uw ogen beschermen tegen het zonlicht. Uw huid kunt u het beste beschermen door het dragen van een lange broek en een blouse met lange mouwen. Uw gezicht kunt u beschermen door het dragen van een zonnehoed of pet met een zonneklep. Uw ogen kunt u het beste beschermen door een goed zonnebril te dragen. Sommige mensen vinden het vervelend om de hele tijd een zonnebril te moeten dragen. Een alternatief is dan bijvoorbeeld een gewone bril met UV-absorberende kunststofglazen. Uw opticien of de medewerkers van de afdeling lichttherapie waar ze u behandelen, weten hier meer over.
Na een PUVA-behandeling is uw huid rustiger of bent u weer helemaal gaaf. Het is altijd moeilijk te zeggen hoe lang de psoriasis weg blijft. Maar meestal is dit enkele weken of maanden.

EVENTUELE RISICO’S
Bij een PUVA-behandeling kunnen bijwerkingen optreden door het slikken van psoraleen. Bekende bijwerkingen zijn misselijkheid, hoofdpijn en jeuk. Ook is er het risico van verbranding van de huid en sommige mensen hebben last van duizeligheid tijdens de behandeling. Door een behandeling met PUVA droogt uw huid uit en daarom is het goed om uw huid na de behandeling met een vette zelf (zoals vaseline) of een vette huidcrème in te smeren. Vraag uw dermatoloog om een recept daarvoor.
Artsen schrijven een PUVA-behandeling niet aan iedereen met een uitgebreidere vorm van psoriasis voor. Mannen en vrouwen die kinderen willen, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, mogen een PUVA-behandeling niet volgen. Dit geldt ook voor iemand met een lever-, nier- of hartstoornissen, een te hoge bloeddruk, een overgevoeligheid voor licht of huidkanker. Iemand die in het verleden een behandeling met arsenicum heeft gehad of radiotherapie, mag ook geen PUVA-behandeling volgen. Jonge mensen (onder de achttien jaar) krijgen meestal ook geen PUVA-behandeling voorgeschreven.

SMALSPECTRUM-UVB
Een nieuwe ontwikkeling in de lichtbehandelingen is de Smalspectrum-UVB belichting. Smalspectrum-UVB bestaat sinds 1984. Deze vorm van belichten blijkt succesvol bij mensen met psoriasis. Het effect van een smalspectrumbehandeling is te vergelijken met een behandeling met PUVA. Alleen werkt Smalspectrum-UVB sneller en effectiever dan de (ouderwetse) breedspectrumlamp. Daardoor wordt de huid minder rood en verbrandt die minder snel. Ook is de kans op huidkanker kleiner dan bij breedspectrum UVB.
Inmiddels is bekend dat Smalspectrum-UVB nog beter werkt in combinatie met een calciopotrolzalf. Of Smalspectrum-UVB ook gecombineerd kan worden met andere behandelingen is nu nog niet duidelijk. Wat we wel weten is dat de ontwikkeling van de smalspectrumbelichting een grote stap voorwaarts is in de behandeling van psoriasis.

DAGBEHANDELING
Steeds meer mensen met psoriasis gaan voor een lichtbehandeling naar een dagbehandelingcentrum. Het grote voordeel van een dagbehandelingcentrum is dat u kunt gaan op een tijdstip dat het u uitkomt. Een dagbehandelingcentrum kent langere openingstijden en veel mensen vinden het er prettiger dan op een polikliniek van een ziekenhuis. U ontmoet er in een ontspannen sfeer lotgenoten waarmee u uw ervaringen kunt uitwisselen.
De standaardbehandeling in een dagbehandelingcentrum bestaat uit een combinatie van baden in zout water en lichttherapie. Dit kan een UVB- of PUVA-behandeling zijn. In beide gevallen baadt u eerst in een bad met zout water en daarna stapt u direct in de lichtcabine. Deze behandeling noemt men de balneotherapie. Daarna kunt u uw huid inzalven als dat nodig is. Aan een dagbehandelingcentrum is altijd een huidarts verbonden.
Er zijn in ons land verschillende dagbehandelingcentra en er komen er steeds meer bij. U vindt onder andere dagbehandelingcentra in Boekelo, Den haag, Ede, Groningen, Rhoon, Utrecht en Vlaardingen. Daarnaast zijn er steeds meer ziekenhuizen waar u ook een dagbehandeling kunt volgen, zoals in het Academisch Medisch Centrum Amsterdam, het Maasziekenhuis in Boxmeer, het St. Anna Ziekenhuis in Geldrop, het Academisch Ziekenhuis Nijmegen, het Sint Fransiscus Gasthuis in Rotterdam, het Universitair Medisch Centrum Utrecht en het Diaconessen Ziekenhuis in Voorburg. Niet alle ziektekostenverzekeraars vergoeden een behandeling in een dagbehandelingcentrum. Informeer daarom vooraf bij uw verzekeraar of u een dagbehandeling wel of niet vergoed krijgt.

COMBINATIETHERAPIEËN
Psoriasis kan behandeld worden met een zalf, licht of met medicijnen. Hoe ernstiger de psoriasis is, hoe sterker de therapie en hoe meer kans op bijwerkingen. Het grote voordeel van combinatietherapieën is dat ze afzonderlijke behandelingsduur bekorten en daardoor het risico van bijwerkingen verkleinen. Bovendien versterken de therapieën elkaar en daardoor zijn ze effectiever. Een veel gebruikte combinatietherapie is die van een corticosteroïdenzalf of een vitamine D-zalf met een UVB-lichtbehandeling. Het voordeel van deze combinatiebehandeling is dat de huid minder vaak belicht hoeft te worden. U hoeft nu bijvoorbeeld geen 30 maar 20 behandelingen in een lichtcabine te volgen. Deze behandeling kost u minder tijd en de risico’s van verbranding en veroudering van de huid en het risico van huidkanker zijn ook minder. Een nader voordeel is dat u dagelijks minder zalf hoeft te smeren.
Als u een ernstige vorm van psoriasis heeft, kan uw huidarts een UVB-behandeling combineren met een middel dat u moet slikken. Een voorbeeld hiervan is acitretine met een UVB-behandeling. Deze combinatietherapie noemt men ook wel RE-UVB.
Als u een PUVA-behandeling moet volgen, kan uw huidarts deze combineren met een calcipotriolzalf. PUVA wordt zelden toegepast met een corticosteroïdenzalf. PUVA kan wel worden gecombineerd met cignoline en teer. Vooral in dagbehandelingcentra gebruikt men deze combinatie. Artsen combineren PUVA ook met medicijnen. Een voorbeeld is een PUVA-behandeling waarbij u acitretine moet slikken. Deze combinatie werkt bijvoorbeeld goed bij mensen met pustuleuze psoriasis.

TOT SLOT
In deze folder hebben wij u meer verteld over de verschillende lichtbehandelingen bij psoriasis. Als u hierover nog vragen heeft, kunt u die het beste aan uw behandelend arts. Aarzel niet om informatie te vragen. Het is tenslotte uw lichaam.

DE PVN
De PVN is een belangenorganisatie van en voor mensen met psoriasis. De PVN bevordert het lotgenotencontact, geeft voorlichting over psoriasis in de breedste zin van het woord en behartigt de belangen van mensen met psoriasis. De PVN heeft een aantal afdelingen in het land. Deze afdelingen organiseren verschillende activiteiten voor de leden zoals lotgenotenbijeenkomsten en voorlichtingsavonden.

De PVN beschikt over een landelijk secretariaat met een aantal vaste medewerkers in Den Haag. Als u bijvoorbeeld met de Huid-Infolijn belt, krijgt u één van deze medewerkers aan de lijn. Bij hen kunt u altijd terecht voor advies en informatie over psoriasis. U vindt die informatie ook in Psoriasis, het tweemaandelijks blad van de PVN, en in de andere folders van de PVN. Via de Huid-Infolijn kunt u die aanvragen. U kunt daar ook de adressen en telefoonnummers van de afdelingen van de PVN opvragen.

U kunt lid worden van de PVN door te schrijven naar het landelijk secretariaat. U kunt ons ook bellen via de Huid-Infolijn. De PVN is te vinden op internet: www.pvnnet.nl

Psoriasis Vereniging Nederland
Bezoekadres: 2e Joan Maetsuyckerstraat 257 - 2593 ZJ ’s-Gravenhage
Postadres:    Postbus 93208 - 2509 AE Den Haag
Telefoon:      (070) 38 36 443
Fax:             (070) 38 35 943
E-mail:         secretariaat@pvnnet.nl
Internet:      www.pvnnet.nl